Ortodonti denince akla çoğunlukla eğri dişlerin düzeltilmesi gelir. Oysa ortodonti yalnızca dişleri değil, çenelerin birbirine ve yüze göre konumunu da kapsar. Çene problemleri hem çiğneme ve konuşma gibi işlevleri hem de yüzün görünümünü etkileyebilir.
En sık görülen çene problemleri
- Dar çene: Üst çene yeterince geniş değildir. Yan dişlerde çapraz kapanış, çapraşıklık ve gülümserken yanlarda koyu boşluklar görülebilir.
- Geride kalmış çene: Çoğunlukla alt çene yeterince gelişmemiştir; profilde çene geride, üst ön dişler önde görünür.
- Önde olan çene: Alt çene fazla gelişmiş ya da üst çene geride kalmıştır; alt ön dişler üst ön dişlerin önünde kapanır.
- Açık kapanış: Ağız kapalıyken ön dişler birbirine değmez.
- Asimetri: Çene sağa ya da sola kaymıştır; yüzün iki yarısı farklı görünür.
Bu problemlerin bir kısmı kalıtsaldır. Parmak emme, dil itme ve sürekli ağızdan nefes alma gibi alışkanlıklar da çenelerin gelişimini etkileyebilir.
Tedavide yaş neden önemli?
Çene kemikleri ergenlik sonuna kadar büyümeye devam eder. Bu dönemde fark edilen problemler, büyümeden yararlanılarak yönlendirilebilir. Büyüme tamamlandıktan sonra ise çene kemiklerinin konumu apareylerle değiştirilemez. Bu yüzden tedavi seçenekleri yaşa göre farklıdır.
Büyüme döneminde: çene ortopedisi
Çocuklarda ve gençlerde çene problemleri; fonksiyonel apareyler, çene genişletme apareyleri ya da yüz maskesi gibi apareylerle yönlendirilebilir; çene gelişimini etkileyen alışkanlıklar da bu dönemde ele alınır. Bu tedavilerde zamanlama belirleyicidir; bazı problemler için en uygun dönem büyüme atılımından önce ya da büyüme atılımı sırasındadır. Bu yüzden ilk ortodonti kontrolü için 7 yaş civarı önerilir.
Ayrıntılar: Çene ortopedisi · Çocuklarda ortodonti
Büyüme tamamlandıktan sonra: ortodonti ya da çene cerrahisi
Yetişkinlerde hafif ve orta düzeydeki çene uyumsuzlukları, dişlerin konumu ayarlanarak dengelenebilir. Buna kamuflaj tedavisi denir; çene kemiklerinin konumu değişmez, dişlerin kapanışı düzeltilir. Üst çene darlığında uygun hastalarda mini vida destekli genişletme (MARPE) yapılabilir.
Belirgin uyumsuzluklarda ise ortodonti tedavisi bir çene cerrahının yapacağı ameliyatla birlikte planlanır. Bu tedaviye ortognatik cerrahi denir: ortodontist ve çene cerrahı birlikte çalışır, çene kemikleri ameliyatla doğru konuma getirilir. Çene kemiklerinin konumu değiştiği için yüz profilinde de değişiklik olur.
Ayrıntılar: Çene cerrahisiyle ortodonti
Hangi tedavinin uygun olduğuna nasıl karar verilir?
Muayene, fotoğraflar ve röntgenler incelenerek problemin dişlerden mi, çenelerden mi kaynaklandığı ve büyümenin hangi aşamada olduğu değerlendirilir. Tedavi seçenekleri, her birinin artıları ve sınırlarıyla birlikte sizinle konuşulur.
