Neden büyüme dönemi?
Çene kemikleri ergenlik sonuna kadar büyümeye devam eder. Bu dönemde uygulanan kuvvetler kemiğin büyüme yönünü ve miktarını etkileyebilir. Büyüme tamamlandıktan sonra ise çene kemiklerinin konumu apareylerle değiştirilemez; belirgin uyumsuzluklarda seçenekler, dişlerin konumunu ayarlayarak uyumsuzluğu gizlemek ya da çene cerrahisi ile sınırlı kalır. Bu yüzden çene ortopedisinde zamanlama belirleyicidir.
Büyümenin hangi aşamada olduğu, röntgenlerde kemik gelişimine bakılarak değerlendirilir. Kızlarda büyüme atılımı, erkeklerden genellikle yaklaşık iki yıl önce gerçekleşir.
Hangi sorunlarda kullanılır?
- Alt çenenin geride kalması: Profilde çene geride, üst ön dişler önde görünür.
- Üst çenenin geride ya da alt çenenin önde olması: Alt ön dişler üst ön dişlerin önünde kapanır.
- Dar üst ya da alt çene: Yan dişlerde çapraz kapanış, gülümserken yanlarda koyu boşluklar, çapraşıklık.
- Dikey yöndeki uyumsuzluklar: Açık kapanış ya da aşırı derin kapanış.
Kullanılan apareyler
Fonksiyonel apareyler. Alt çeneyi öne konumlandırarak büyümesini yönlendirmeyi amaçlar. Takılıp çıkarılabilen ve sabit türleri vardır. Genellikle alt çenenin geride kaldığı durumlarda, büyüme atılımı döneminde kullanılır.
Ağız dışı apareyler. Evde ve geceleri takılan, başa ya da enseye destek alan apareylerdir. Üst çenenin öne doğru aşırı büyümesini frenlemek ya da azı dişlerini konumlandırmak için kullanılabilir.
Yüz maskesi. Üst çenenin geride kaldığı durumlarda, üst çeneyi öne doğru yönlendirmek için kullanılır. Erken yaşta başlandığında daha etkilidir.
Hızlı üst çene genişletme (RME). Damağa yerleştirilen bir vida ile üst çenenin ortasındaki büyüme hattı açılarak çene genişletilir. Vida, size gösterilen şekilde evde her gün çevrilir. Genişletme sırasında üst ön dişler arasında geçici bir boşluk açılır; bu beklenen bir durumdur ve sonradan kapanır. Genişletme birkaç haftada tamamlanır; ardından aparey, yeni kemiğin oluşması için birkaç ay ağızda bırakılır.
Mini vida destekli genişletme (MARPE). Ergenlikten sonra üst çenenin ortasındaki hat kaynaşmaya başladığı için klasik genişletme apareyleri yetersiz kalabilir. MARPE’de genişletme apareyi damağa yerleştirilen mini vidalardan destek alır ve genç yetişkinlerde de uygulanabilir. Başarısı yaşa ve kemik yapısına bağlıdır; uygun olup olmadığı tomografi dahil kayıtlarla değerlendirilir. Bazı yetişkinlerde cerrahi destekli genişletme gerekebilir.
Alt çene genişletme. Alt çenenin ortasında, üst çenedeki gibi açılabilen bir büyüme hattı bulunmaz. Bu yüzden alt çenede genişletme, dişleri ve onları taşıyan kemik bölgesini yanlara doğru yönlendirerek yapılır. Genellikle karışık dişlenme döneminde hareketli genişletme plaklarıyla ya da şeffaf plaklarla, çoğu zaman üst çene genişletmesiyle birlikte planlanır. Elde edilebilecek genişlik üst çeneye göre daha sınırlıdır.
Hareketli apareyler. Basit diş hareketleri, alışkanlıkların bırakılması ya da genişletme için kullanılan, takılıp çıkarılabilen plaklardır.
Tedavi sırasında
Ortopedik apareylerin çoğu düzenli kullanıma bağlıdır. Takılması gereken süre aparey teslim edilirken anlatılır; düzensiz kullanılan aparey beklenen etkiyi göstermez.
İlk günlerde konuşmada değişiklik, tükürük artışı ve hafif hassasiyet olabilir; birkaç gün içinde alışılır. Ortopedik tedavi tamamlandıktan sonra dişlerin son düzenlemesi için çoğu zaman diş teli ya da şeffaf plak ile ikinci bir tedavi dönemi gerekir.
