İlk kontrol neden 7 yaşında?
7 yaş civarında ilk büyük azı dişleri ve ön kesici dişler sürmüş olur. Bu dönemde çenelerin büyüme yönü, dişlerin kapanışı ve kalıcı dişler için yeterli yer olup olmadığı değerlendirilebilir.
Her çocuğun bu yaşta tedaviye ihtiyacı yoktur; çoğu çocukta yalnızca belirli aralıklarla takip yapılır. İlk kontrolün amacı, erken müdahale gereken durumları zamanında fark etmektir.
Hangi durumlarda erken tedavi gerekebilir?
- Alt ön dişlerin üst ön dişlerin önünde kapanması (ters kapanış) ya da yan dişlerde çapraz kapanış
- Üst ön dişlerin belirgin şekilde önde olması; düşme ve çarpmalarda kırılma riski artar
- Ön dişlerin ağız kapalıyken birbirine değmemesi (açık kapanış)
- Dar üst ya da alt çene
- Geride kalmış ya da yeterince gelişmemiş çeneler
- Fazla gelişmiş ya da önde olan çeneler
- Gömülü kalmış dişler
- Süt dişlerinin erken kaybı ya da kalıcı dişlerin sürmesi için yer olmaması
- Parmak emme, dil itme ve ağızdan nefes alma gibi alışkanlıklar
- Sürmesi gecikmiş ya da yanlış yönde süren dişler
Alışkanlıklar ve dişler
Parmak ya da emzik emme, dudak emme, yutkunurken dilin ön dişlere itilmesi ve sürekli ağızdan nefes alma; dişlerin ve çenelerin gelişimini etkileyebilir. Uzun süren parmak emme, ön dişlerde açık kapanışa ve üst çenenin daralmasına yol açabilir.
Bu alışkanlıklar erken bırakıldığında oluşan bozukluklar kendiliğinden düzelebilir. Alışkanlık devam ediyorsa, bırakılmasına yardımcı olan apareyler kullanılabilir. Sürekli ağızdan nefes alan çocukların bir kulak burun boğaz uzmanı tarafından da değerlendirilmesi önemlidir.
Erken tedavide kullanılan yöntemler
Erken dönem tedavisi genellikle kısa sürelidir ve belirli bir sorunu hedefler.
- Hareketli apareyler: Çocuğun takıp çıkarabildiği plaklar.
- Çene genişletme apareyleri: Dar üst çeneyi, gerektiğinde alt çeneyi de genişletir. Ayrıntılar çene ortopedisi sayfasında.
- Şeffaf plaklar: Süt dişlerinin de bulunduğu karışık dişlenme döneminde çapraşıklıkların düzeltilmesi, çenelerin genişletilmesi ve büyümenin yönlendirilmesi için kullanılabilir.
- Trainer apareyleri: Genellikle karışık dişlenme döneminde; ağızdan nefes alma, dili öne itme, hatalı yutkunma ya da yanlış dudak duruşu gibi alışkanlıkların bırakılması için kullanılır.
- Fonksiyonel apareyler: Alt ve üst çenenin büyümesini yönlendirir.
- Yer tutucular: Erken kaybedilen süt dişinin yerini, kalıcı diş sürene kadar korur.
- Kısmi sabit tel: Yalnızca bazı dişlere uygulanan, kısa süreli tel tedavisi.
Erken tedavi, ileride tel takılmayacağı anlamına gelmez. Kalıcı dişler tamamen sürdükten sonra ikinci bir tedavi dönemi gerekebilir; ancak erken dönemde düzeltilen sorunlar bu dönemi çoğu zaman kolaylaştırır.
Ergenlik döneminde tedavi
Kalıcı dişlerin çoğunun sürdüğü 11–14 yaş, kapsamlı ortodonti tedavisinin en sık başladığı dönemdir. Büyüme bu yaşlarda da devam ettiği için çeneler arasındaki uyumsuzlukların düzeltilmesinde büyümeden yararlanılabilir. Diş teli ya da uygun durumlarda şeffaf plak kullanılır.
Ebeveynlere öneriler
- Çocuğunuzun diş fırçalamasına destek olun; tedavi sürecinde ağız bakımı daha da önemlidir.
- Hareketli aparey kullanılıyorsa önerilen sürede takılıp takılmadığını takip edin.
- Süt dişlerindeki çürükleri tedavi ettirin; süt dişleri kalıcı dişlere yer tutar.
- Düşme ve çarpmalardan sonra ön dişlerde kırık, sallanma ya da yer değiştirme olursa gecikmeden diş hekimine başvurun.
SGK ortodonti desteği
18 yaşından küçük hastalar, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun ortodonti tedavisi desteğinden yararlanabilir. Ödeme tedavi süresince üç aşamada yapılır. Başvuru için gerekli belgeler muayenehanemizde hazırlanır. Sağlık kurulu raporunun nasıl alınacağını, belgelerin nereye teslim edileceğini ve ödeme tutarlarını SGK ortodonti desteği sayfasında adım adım anlattık.
