Belirtiler
- Çene ekleminde, kulağın önünde ya da çiğneme kaslarında ağrı
- Ağız açıp kaparken tık sesi ya da hışırtı
- Ağzı tam açamama, çenenin takılması ya da kilitlenmesi
- Sabahları çenede ve yüzde yorgunluk, şakaklarda baş ağrısı
- Gece diş gıcırdatma ya da gündüz diş sıkma
- Dişlerde aşınma, kırılma ya da hassasiyet
Nedenleri
Çene eklemi rahatsızlıklarının çoğu zaman tek bir nedeni yoktur. Diş sıkma ve gıcırdatma, stres, çeneye alınan darbeler, eklemin içindeki diskin yer değiştirmesi, eklemdeki aşınma ve romatizmal eklem hastalıkları rol oynayabilir.
Dişlerin kapanışındaki uyumsuzlukların tek başına çene eklemi rahatsızlıklarına yol açtığı ise bilimsel olarak gösterilmemiştir.
Muayene ve tanı
Tanı; şikayetlerinizin dinlenmesi, ağız açıklığının ölçülmesi, çene eklemi ve çiğneme kaslarının muayenesiyle konur. Gerektiğinde panoramik röntgen, tomografi ya da manyetik rezonans (MR) görüntülemesi istenir. Kulak, sinir sistemi ya da romatizmal bir hastalık düşünüldüğünde ilgili uzmanlara yönlendirilirsiniz.
Tedavi
Çene eklemi rahatsızlıklarının çoğu cerrahi olmayan, koruyucu yöntemlerle hafifler. Tedavide önce bu yöntemler uygulanır:
- Bilgilendirme ve alışkanlıkların fark edilmesi: Gün içinde dişleri sıkma, sakız çiğneme, tırnak ve kalem ısırma gibi alışkanlıkların fark edilip bırakılması. Dinlenme hâlinde dudaklar kapalı, dişler birbirinden hafifçe ayrı olmalıdır.
- Eklemi dinlendirme: Şikayetlerin yoğun olduğu dönemde sert ve çok çiğneme gerektiren yiyeceklerden kaçınmak, ağzı aşırı açmamak.
- Sıcak uygulama ve egzersizler: Kasları gevşetmeye yönelik basit egzersizler; gerektiğinde fizik tedavi.
- Kişiye özel splint: Şikayetin türüne göre eklem splinti (Michigan splint) ya da NTI splint kullanılır. İkisi aşağıda ayrıca anlatılıyor.
- İlaç tedavisi: Gerektiğinde, hekim kontrolünde kısa süreli ağrı kesici ya da kas gevşetici ilaçlar.
Bu yöntemlerle düzelmeyen ya da eklemde yapısal bir bozukluk bulunan hastalar, ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanına yönlendirilir.
Splintler: Michigan splint ve NTI splint
Splintler, size özel üretilen sert akrilik plaklardır. Şikayetin türüne göre iki farklı splint kullanılır.
Eklem splinti (Michigan splint)
Çene eklemi rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılır. Üst dişlerin tamamını örten, düz yüzeyli bir splinttir. Ağız kapandığında alt dişler splintin yüzeyine eşit olarak değer; bu sayede çene kasları gevşer ve eklem üzerindeki yük azalır. Çoğunlukla geceleri takılır. Kontrollerde dişlerin splinte oturması ölçülerek ayarlanır.
NTI splint
Gece diş sıkma ve gıcırdatma için kullanılır. Yalnızca ön dişlere oturan küçük bir splinttir ve arka dişlerin birbirine değmesini engeller. Arka dişler birbirine değmediğinde çene kasları daha az kuvvetle sıkabilir; bu, kaslardaki yükün ve dişlerdeki aşınmanın azalmasına yardımcı olur. Geceleri takılır.
NTI splint yalnızca ön dişleri kapladığı için hekim kontrolünde kullanılmalıdır. Kontrolsüz ve uzun süreli kullanımda dişlerin kapanışı değişebilir.
Gece diş gıcırdatanların çoğu bunun farkında değildir; çoğu zaman aynı odada uyuyan kişi fark eder ya da diş hekimi dişlerdeki aşınmayı görür. Splintler gıcırdatmayı tamamen durdurmaz, ancak dişleri aşınmaya ve kırılmaya karşı korur. Hazır satılan yumuşak plaklar dişlere tam oturmadığı için önerilmez; bazı kişilerde şikayetleri artırabilir.
Ortodonti tedavisi ve çene eklemi
Ortodonti tedavisi, çene eklemi rahatsızlıklarının tedavisi değildir; eklem rahatsızlıklarına yol açtığı da gösterilmemiştir. Eklem şikayeti olan bir hastanın ortodonti tedavisine ihtiyacı varsa, önce şikayetlerin kontrol altına alınması ve tedavinin eklemin durumu göz önünde tutularak planlanması önerilir.
