Diş teli nasıl çalışır?
Dişler çene kemiğine sabit değildir. Kökleri çevreleyen ince bir bağ dokusu sayesinde, hafif ve sürekli bir kuvvet uygulandığında kemik içinde yer değiştirebilirler. Kuvvetin yöneldiği tarafta kemik yavaşça çözülür, diğer tarafta yeni kemik yapılır. Diş teli bu doğal süreçten yararlanır: braketler dişlere yapıştırılır, tel braketlerin içinden geçirilir ve telin kendi biçimine dönmeye çalışırken oluşturduğu hafif kuvvet dişleri hareket ettirir.
Tedavi boyunca teller inceden kalına, esnekten serte doğru değiştirilir. Gerektiğinde alt ve üst çene arasına takılan lastikler, yaylar ya da mini vidalar gibi yardımcı parçalar da kullanılır.
Hangi sorunlarda kullanılır?
- Çapraşık, eğri ya da üst üste binmiş dişler
- Dişler arasındaki boşluklar
- Önde duran dişler, derin kapanış, açık kapanış, çapraz kapanış
- Alt ve üst dişlerin birbirine uyumsuz kapanması
- Gömülü kalmış dişlerin (en sık köpek dişlerinin) yerine getirilmesi
- İmplant, köprü ya da estetik diş tedavilerinden önce dişlerin uygun konuma getirilmesi
Çene kemiklerinin kendisinde belirgin uyumsuzluk varsa diş teli; büyüme döneminde çene ortopedisi, büyümesi tamamlanmış kişilerde gerektiğinde çene cerrahisi ile birlikte planlanır.
Diş teli çeşitleri
Metal braketler. En sık kullanılan braket türüdür; küçük ve dayanıklıdır. Teli braketlere bağlayan küçük lastikler her kontrolde yenilenir. Bu lastiklerin rengini seçmek, özellikle çocukların ve gençlerin hoşuna gider.
Estetik braketler. Seramik ya da benzeri malzemelerden üretilen, diş renginde veya yarı saydam braketlerdir. Uzaktan bakıldığında daha az fark edilir.
Kendinden kapaklı braketler. Teli tutmak için lastik yerine braketin üzerindeki küçük bir kapak kullanılır. Metal ve estetik seçenekleri vardır.
Lingual ortodonti (görünmeyen tel). Braketler dişlerin dil tarafındaki yüzüne yapıştırılır; karşıdan bakıldığında görünmez. İlk haftalarda dilde tahriş ve konuşmada hafif değişiklik olabilir.
Hangi braketin uygun olduğu; dişlerin durumu, tedavinin hedefi ve sizin beklentileriniz birlikte değerlendirilerek belirlenir. Tedavinin sonucunu belirleyen asıl etken, braketin türünden çok doğru tanı ve doğru plandır.
Tedavi nasıl ilerler?
- Muayene ve kayıtlar. Ağız içi muayene yapılır; fotoğraflar, röntgenler ve gerekirse ağız içi tarama ile dişlerin dijital modeli alınır.
- Plan. Tanı konur. Diş çekimi gerekip gerekmediği, kullanılacak braket türü, gerekiyorsa aparey kullanımı ve tahmini süre sizinle konuşulur.
- Braketlerin takılması. Uyuşturma gerekmez; işlem yaklaşık 40 dakika sürer. Beslenme ve ağız bakımı gibi tedavi boyunca dikkat etmeniz gerekenler size anlatılır.
- Kontroller. 4–6 haftada bir yapılır. Teller değiştirilir, ilerleme izlenir. Gerekiyorsa lastik, mini vida ya da sabit fonksiyonel aparey gibi yardımcı araçlar kullanılır. Tedavinin aşamalarını ve fotoğraflarınızı Hasta Paneli’nden takip edebilirsiniz.
- Tellerin çıkarılması ve pekiştirme. Braketler sökülür, diş yüzeyleri temizlenip cilalanır ve dişlerin yeni yerinde kalması için pekiştirme aygıtları uygulanır. Pekiştirme döneminde de belirli aralıklarla kontroller yapılır ve dişlerde bozulma olup olmadığına bakılır. Yirmi yaş dişleri henüz sürmemiş hastalarda bu dişlerin sürmesi takip edilir; diğer dişleri bozma olasılığı varsa çekilmeleri önerilir.
İlk günler
Tel takıldıktan ya da kontrolde sıkıştırıldıktan sonraki 2–4 gün dişlerde hassasiyet ve çiğnerken baskı hissi olabilir. Bu dönemde yumuşak yiyecekler tercih edilebilir; gerekirse hekiminizin önerdiği bir ağrı kesici kullanılabilir.
Braketlerin yanak ve dudağa sürtündüğü yerlerde küçük yaralar oluşabilir. Muayenehanede verilen ortodontik mum braketin üzerine konarak sürtünme azaltılır. Ağız genellikle 1–2 hafta içinde braketlere alışır.
Beslenme: nelere dikkat etmeli?
Diş teliyle hemen her şeyi yiyebilirsiniz; önemli olan nasıl yediğinizdir. Braketlerin kopmaması ve tellerin eğilmemesi için:
- Fındık kabuğu, sert şeker, buz ve kemik gibi sert şeyleri ısırmayın. Sert yiyecekler küçük parçalara bölünerek tüketilebilir.
- Sakız, karamel ve lokum gibi yapışkan yiyeceklerden kaçının.
- Elma, havuç ve mısır gibi yiyecekleri ön dişlerle ısırmak yerine küçük parçalara bölüp arka dişlerle çiğneyin.
- Kalem ya da tırnak ısırma alışkanlığınız varsa bırakmaya çalışın.
- Kola, hazır meyve suyu ve enerji içeceği gibi şekerli ve asitli içecekleri azaltın; braketlerin çevresinde çürük ve leke riskini artırırlar. Sade soda içmenizde bir sakınca yoktur.
Ağız bakımı: tedavinin en önemli parçası
Braketlerin çevresi, yemek artıklarının ve bakteri plağının kolayca biriktiği yerlerdir. Bakım yetersiz kalırsa diş etlerinde iltihap ve şişlik, braketlerin çevresinde ise mineden mineral kaybına bağlı beyaz lekeler ve çürükler oluşabilir. Bu lekeler tel çıkarıldıktan sonra kalıcı olabilir.
- Her yemekten sonra, en az günde iki kez, florürlü diş macunuyla fırçalayın.
- Braketlerin üstünü ve altını, fırçayı açılı tutarak ayrı ayrı temizleyin.
- Braketlerin arasını ve telin altını arayüz fırçasıyla temizleyin.
- Ağız duşu diş fırçalamanın yerini tutmaz, ancak yardımcı olabilir.
Diş teliyle diş fırçalamanın nasıl yapıldığını YouTube kanalımızdaki videoda adım adım izleyebilirsiniz.
Bir sorun olursa
Diş teliyle ilgili sorunların çoğu acil değildir, ancak gecikmeden giderilmesi gerekir.
- Braket yerinden çıktıysa: Braket tel üzerinde kayabilir. Batmıyorsa yerinde bırakın ve bir sonraki kontrolü beklemeden muayenehaneyi arayarak bilgi verin.
- Telin ucu batıyorsa: Ucun üzerine ortodontik mum koyun ve muayenehaneyi arayın. Teli kendiniz kesmeye çalışmayın.
- Lastik düştüyse: Genellikle bir sonraki kontrolde yenilenir.
Tel çıktıktan sonra
Dişler, tedavi bittikten sonra eski konumlarına dönme eğilimindedir. Bu yüzden tellerin çıkarılmasıyla tedavi bitmez; pekiştirme dönemi başlar.
